چمنزارهاي همدان

1- چمنزار تخت نادر و تخت ميدان ميشان

الف - چمنزار ( تخت نادر)

پيشتر با نام تخت نادر در چند مورد آشنا شديم . (تخت ميدان ميشان و تخت نادر) براي کساني که حتي يکبار به قله الوند رفته اند نامي است آشنا . ( واژه تخت همراه با نام الوند زياد شنيده مي شود مانند ( تخت نادر ، تخت رستم ، تخت جارچي و ...).

پيش از آسفالت جاده (عباس آباد) به گنج نامه و تردد وسايل نقليه موتوري در آن ، علاقمندان صعود به قله الوند از مسير کوچه باغهاس عباس آباد به فخر آباد از نخستين سينه کشي کوههاي مشرف به عباس آباد راهي ميدان ميشان مي شدند . اين مسير از انتهاي کوچه باغها به قله به هفت قسمت تقسيم شده و هر قسمت با نام تخت مشخص مي گريد . تخت اول و نخت دوم الي تخت هفتم .

تخت اول نام منطقه اي بود بعد از آخرين بار و پشت سر گذاشتن باغهاي عباس آباد ، البته امروز آن قسمت و مقداري از دامنه کوه به باغهاي ميوه تبديل شده است .

تخت دوم نام همواري در ارتفاع يال نخست کوه بود . يالي که در فاصله باغهاي حيدره پشت شهر و عباس آباد است . کوه پيمان در اين تخت به تمامي باغهاي عباس آباد و فخر آباد و بخشي از شهر مشرف است .

تخت سوم پس از پشت سر گذاردن يالي ديگر از کوه ، جايي که امروز در فراز دره معروف به حسين ماسي مي باشد. تخت چهارم بالاي سراشيبي نسبتا تندي است با خاک سرخ رنگ که تخت خاک سرخ ناميده مي شود

تخت پنجم منطقه اي از مشرف به اردوگاه تربيتي کيوارستان که به نام تخت زير آوچور معروف است . تخت زير آبشار جايي که آبشار ميدان ميشان فرو مي ريزد .تخت ششم چمنزار و محوطه ميدان ميشان است . چمنزاري است پر وسعت و محل اطراف و مرکز ايلات و عشاير الوند در فصل تابستان است . امروز پناهگاه و تاسيسات کوهنودري همدان در آن تخت ساخته شده است . آخرين تخت تخت نادر است که تخت هفتم ناميده مي شود و قله الوند دريال جنوب غربي آن خود نمايي مي کند .

زائران و فاتحان قله الوند، پس از مراجعت به شهر و ديار خود ، قصه ها و خاطره هاي زيادي از هر تخت داشتن و بارها چون شيرين ترين خاطره سفر و زندگي براي اطرافيان تعريف مي کردند ... امروز نيز هستند ، پير مرداني که بالذت و اشتياق تمام خاطرات زيارت قله و هر تخت را به ياد دارند ..... و هنوز افرادي هستند که نام و نشاني قافله داران زيارتي قله را در گذشته به خاطر دارند. قافله داران چند نفر مالدار بودند که جهت باربري و حمل مسافرهاي زيارتي در همدان زندگي مي کردند و بيشتر به نام قافله زيارتي امام زاده کوه و الوند معروف بودند بيشتر فعاليت آنان در فصل تابستان بود .

در اواخر مهرماه که الوند زائري نداشت آنان زائران عتبات عاليات را به زيارت مي برند . در روزهاي آخر هفته کسي که آماده زيارت الوند و امام زاده کوه بود ، بايکي از قافله داران صحبت مي کرد و با کاروان او همراه مي گرديد . قافله بعد از ظهر پنج شنبه ها با صداي چاوش خاني و صلوات و بدرقه احالي محل راحي تخت اول مي شد... مشتاقان زيارت در کوچه و محلات شهر به تماشاي کاروان زيارتي ايستاده و با حصرت نزاره گر آنها بودند و التماس دعا داشتند .

از جمله قافله داران معروف زيارت الوند يکي علي موني بوده و ديگر زني با قدرت به نام صغري علم دار آن طور که سالخوردگان همدان روايت مي کنند ، اين دو نفر در کار خود موفق تر و از امکانات و تجربه مسافرتي بيشتر و بهتري برخوردار بوده اند . البته امروز مسير امام زاده کوه آن آواز و شکوه خود را از دست داده و سالها است که صداي چاوش خاني و زنگ و دراي کاروان در کوچه باغها و سر يالها ، کوهها خاموش شده و صدايي از آن هياهو نمي آيد.

در فرهنگ الوند تخت به معناي زميني هموار و مسطح در کوهستان مي باشد که اغلب پوشيده از چمن و سبزه و گياه است و محلي مناسب براي رفع خستگي و تجديد قواي راهپيمايان است و از قرن ها پيش اين نام در الوند بوده و هست. عده اي بر اين عقيده اند که ، از زماني که نادر شاه افشار 1100-160 به تخت نادر آمده آن چمنزار تخت نادر ناميده شده است .

از اينکه نادر شاه روزي به آن تخت آمده يانه ؟ جايي در اين بحث ندارد و بر فرض اين که نادر شاه به قله الوند و تخت نادر رفته و او نيز به همان چمنزاري وارد شده که تخت نادر نام داشته است . زيرا ، دانستيم ، تخت يعني چمنزاري پر آب و سبزه و مسطح و جاي رفع خستگي و نادر يعني بي مانند ، بي نظير و کم ياب و ... بنابراين به چمنزار زير قله الوند از اين جهت تخت نادر گفته مي شود که چمنزاري از بي نظير و بي مانند  و به راستي تخت نادر در جمع چمنزار ها و تخت هاي الوند کوه، چمنزاري بي نظير است و نتنها در جمع تخت هاي الوند بلکه در جمع چمنزارهاي کشورمان شايد بي مانند باشد. تک بودن تخت نادر تنها به علت وسعت چمنزار در چشمه هاي بسيار آن نيت بلکه ، اهميت آن همان ارتباط معنوي و زيارتي نقاط مختلفي است که در خود دارد .

ب : چمنزار تخت ميدان ميشان:

ميدان ميشان که به تخت ششم الوند معروف است ، چمنزاري وسيع و گسترده مي باشد . وسعت آن شايد در حد تخت نادر نباشد ، ولي داراي امتيازات ويژه اي است . نخست اينکه بزگترين محل اجتماع چادرنشينان الوند است. هميشه حالت مرکزيت ايلات و عشاير منطقه را داشته است ، و نام ميدان ميشان از همين جهت است که پر جمعيت ترين ايلات با گله هاي متعدد گوسفند خود در آنجا چادر مي زندد و اطراق  دارند.

ميدان ميشان از سمت شرق افقي باز دارد و شهر همدان در ديدگاه آن است . شبهاي دلانگيز و تماشايي دارد .در حدود سي سال پيش پناهگاه کوهستاني الوند در آن ساخته شد و امروز پناهگاه ميدان ميشان گسترش يافته و از امکانات خوب رفاهي مانند خوابگاه ، سالت غذا خوري برخوردار است و در تمام فصول سال آماده پذيرايي است . پناهگاههاي ميدان ميشان چون در مسير قله هاي الوند ، کلاغ لات و دايم برف و ... است هميشه گروههاي علاقمند به قلل الوند در آنها هستند . علاوه بر پناهگاه و تاسيسات کوهنوردي برخي امکانات رفاهي چون حمام و نمازخانه براي افراد ايل هاي ساکن آنجا پيش بيني شده است .

آب چشمه هاي سرازير شده از تخت نادر همراه با ساير چشمه هاي مسير و ميدان ميشان جوي پر آبي را تشکيل داده اند که پس از فرو ريختن از آبشار ميدان ميشان وارد دره کيوار مي شوند . آبشار ميدان ميشان در حدود سي متر ارتفاع دارد . در فصل بهاران که ذوب برف ها زياد است ، آبشاري بسيار زيبا و ديدني است .

2- دره امام زاده کوه ( دره برفين)

از جمله دره هاي آباد و پر رفت و آمد ، از گذشته هاي دور تا امروز دره وسيع و بزرگ امام زاده کوه يا دره برفين است . قرنهاست که چون مادري مهربان ، روستاهاي درون خود را در آغئش گرفته ، و با نعمت خداداي آنها را مي پروراند . امتداد دره حالت شرقي ، غربي و در رديف دره هاي شمالي قله الوند است .

ورود به دره از شهر مريانج مي باشد . مريانج يا مريانه در کنار غربي جاده همدان به اسدآباد است . امروز توسعه همدان مريانه تقريبا در حاشيه نزديک شهر قرار گرفته . در انتهاي دره روستاي برفين يا برفجين واقع است . جبه هاي غرب و حنوب غربي انتهاي دره ، منتهي به دامنه هاي غزل ارسلان و کلاغ لان مي شود. بعد از شهر مريانج به ترتيب روستاهاي سولان ، تويين ، مويين و برفين واقع اند. دره از رودخانه هميشه جاري خود سيراب است .

سرچشمه رودخانه از چشمه هاي موجود در دامنه هاي کوهاي طرفين دره و کوههاي پاياني است. چشمه افعي در دامنه دره دوزخ دره و چشمه مرواريد در کف دره از چشمه هاي شناخته شده آن دره است . چشمه مرواريد يا چشمه مرواري چشمه اي پرآب و هميشه جاري در دره برفين است . چشمه در سمت جنوبي دره است و داراي آبي بسيار صاف و بسيار گوارا است . به راحتي مي توان پذيرفت کمتر چشمه اي در الوند که زلال تر و گوراتر از آن باشد.

در پيرامون نام چشمه دو نکته است . يکي اينکه احالي دره چشمه را نظر کرده و تاحدي مقدس مي دانند ، و مي گويند چون آب آن بسيار زلال و گواراست نام چشمه مرواريد را دارد. به گونه اي ديگر مي توان نام چشمه را از درختان مروار دانست . مروار نوعي درخت بيد است که در گذشته از ترکه هاي آن انواع سبدها را مي بافند ، که در کشاورزي به خصوص در باغداري مورد استفاده مورده استفاده فراوان داشت. امروزه نيز در حوالي چشمه بيشه زارهاي بزرگي از پوشيده از درختان مرواريد وجود دارد که در گذشته بيشتر از اين بوده است.

از آنجايي که بيشه ها از آب همان چشمه استفاده مي کردند چشمه به نام چشمه مرواريد معروف شده است . البته امروزه شغل سبد بافي از ترکه هاي مرواريد در همدان منسوخ شده است . دره برفين امام زاده کوه از قديم دره اي آباد و پر رونق بوده است . نام روستاهاي درون دره از قرنها پيش به همين واژه هاي امروزي در اشعار پيشينيان آمده براي نمونه ابوالوقا همداني که به عربي نيز شعر مي سرود در حدود هزار و صد و پنجاه سال پيش در دو چکامه خود اسامي دره و روستاهاي دره را ذکر مي نمايد .

دره امام زاده کوه در طول تاريخ چند هزار ساله هميشه آباد و پر جنب و جوش بوده و نامهاي متعدد داشته است . قديمي ترين نامي که از اين دره  در متون کهن بجاي مانده دره مامشان- ماشان- ماشانرود- مامشانرود- ماشاهرود- ماوشان ميباشد ودر بين دره نشينان به دره برفين مروف است ودر بين عموم درامام زاده کوه ناميده ميشود.

از انحايي که مسيره يکي ازراههاي اسلي مالرو کاروان روهمدان به غربه ايران ازطريقه اسداباد بوده و رفته وامد دراان هميشه وجودداشته از اباداني و پيشرفت نسبتا بهتري در گزشته  بهره مند بوده است. بعلت وجود موقعيت جغرافيايي و اباداني گذشته احتمال اين هست که درون آن پناهگاه ويژه اي براي بزرگان کشور بخصوص خانواده ي شاهي درپيش از اسلام وجود داشته ؛ زيرا هم سالم ترين آب وهواي منطقه را داراست وهم مقعيت جقرافيايي آن ايجاب مي نموده ؛ چون دژي محکم ومحصور بين کوها از دستبر ودستيازي دشمنان در امانباشد. کوه هاي بلال در جهت شمالي دره و دامنه هاي مشرف به ميدان ميشان دامنه هاي جنوبي دره را چون ديواري در بر دارند.

اهميت دره امروزه بيشتر بخاطر زيارتگاه ان است . امام زاده کوه نام بقعه و زيارتگاهي است که در فراز تپه هاي درسمت جنوبي رود خانه ؛ روبرويه روستاي برفين قرار دارد . امامزاده از حرمت و تقدم بالايي برخوردار است و هرساله گروه بسياري از اهالي همدان و روستاهاي اطراف طي مراسم خاص زيارتي ؛ به ديدار امام زاده کوه ميروند . فضاي امام زاده را دو شبستان پيشين و پسين تشکيل ميدهد. بناي شبستان و گنبد پسين مانده از دوري صفويه است وارامگاه يکي از سادات بزرگ علوي است به نام حضرت امام زاده محسن طبق نسبت نامه اي که در شبستان هست اين سيد علوي به فاصله ي شش تن به حضرت امام حسن مجتبي امام دوم شيعيان مي رسد.

امام زاده محسن در بين زيارتگاههاي دره الوند از حرمت وتقدس ويژه اي برخوردار مي باشد بستان قبر يکي از صحابه حضرت رسول اکرم قرار دارد. وي ابودجانه انصاري يکي از ياران پيغمبر در جنگ بدر بوده که درجنگ بدر بوده که در جنگ گشايش همدان که به دنبال فتح الفتوح رخ داده در دره کشته شده است . حمد الله مستوفي تاريخ نگار و جغرافي نويس قرن هفتم هجري مينويسد ولايت مامشانرود که نسخه خلد برين و ورشگ نگارخانه چين است ؛ دوفرسنگ است ؛ وعرض از نيم فرسنگ و شهر در نظر باشد ؛ ودر ديه ماشان گويا نام ديگر القلوب ص 72  و در همين مورد ملا عبد الباقي نهاوندي در ماثر رحيمي جلد اول يکي از فرزندان برهان اليا و خلاصه اتقيا علي مرتضي عليه التحيه والثنا محسن نام وابودجانيه انصاري اسوده است.

هفت - هشت ده به هم متسل شده ويک شهر به نطر در مي آيد و مامشارود هم داري اب و هوا وميوه ؛ فواکه ؛ که در ربع مسکون نطير ندارد و درجايي ديگر ميگويد زميني ديده ام چهل فرسنگ بالادرخت ودر زيردرخت ؛ زعفران مثل مامشارود همدان وکوه الوند نديدم ويکي ازشعرا اين بيت را در وصف انجا مي گويد :

 مامشارود که نسخه ارم است                     افتاب اندرو درم درم است

درسمت غرب وشمال غربي کوههاي انتهاي دره ؛ دره هاي عميق وطولاني ديگر وحود دارند که پوشيده از سبزه وچمنزارهاي گياهي است دره غول ؛ وهنان ؛ حصار قرباغي ؛ کوپلان و هيدره قاضي خان از جمله روستاهاي موجود دراندره ها مي باشند . بقاياي ويرانه اي به نام کاروانسراي سنگي در خط الاراسئ يال يکي از کوههاي اين قسمت نمايانگر آباداني منطقه و پر رفت وامدن بودن راه کروان روي قديمي دره امام زاده کوه در گذشته است. کاروانيان پس از طي مسافتي طولاني از همدان تا انتهاي دره وگذر کردن از يالهاي متعدد غربي دره درنهايت براي استراحت وتجديد قوا درکاروانسرا سنگي شبي را بيتوته ميکرده ند، سپس به مقصداسداباد به راه ادامه ميدادند. وجود بقاياي قلعه اي در دامنه هاي { قزل ارسلان } که قبلاً به ا ن اشاره شد نمي تواند با { کاروان سرا سنگي } بدون رابطه باشد بخصوص راه هاي مالرو، آن دو ويرانه را  بهم مربوت مي نمايد . يکي ديگراز دره هاي اين قسمت ازالوند {دوزخ دره} اين دره از زير قله معروف { کلاغ لان } به سمت درۀ امام زاده کوه سرازير مي شود .

از قديم رسم ا ين بوده افرادي که بقصد زيارت الوند را هي قله مي شدند، پس از زيارت و باز ديد از نقاط ديدني الوند از شمال قلۀ { کلاغ لان } راهي درۀ { دوزخ دره } مي شوندتا بتوانند { امام زاده کوه } را هم زيارت کنند .