مسئولیت حقوقی گروهها، باشگاههای کوهنوردی و تورهای طبیعتگردی
مسئولیت حقوقی گروهها، باشگاههای کوهنوردی و تورهای طبیعتگردی
نگاهی به مسئولیت ناشی از حوادث ورزشی در کوه
همانطور که خوب میدانیم کوهنوردی همواره، به عنوان یک ورزش گروهی مورد توجه قرار گرفته و شکل اجرایی آن نیز به نوعی با شکل اجرایی عملیات جنگی مشابهت داشته است.
حال هرچند این دیدگاه کاملا عوض شده و کوهنورد برای همزیستی با طبیعت است که دل به کوه میسپارد و شاید بتوان گفت که عاشقانه به سمت آن کشیده میشود، اما هنوز این ورزش شکل گروهی خود را حفظ کرده و از طرفی گروهها و باشگاهها به شکل گستردهای فعالیت دارند و حتا تعداد آنها افزایش یافته است و حال میبینیم تورهای طبیعتگردی نیز وارد این حوزه شده و افراد علاقمند را به محیط کوهستان هدایت میکنند.
بنابر این در حال حاضر مسئولیت و عملکرد حقوقی این تشکلها مورد توجه قرار دارد.
برای وارد شدن به این بحث ابتدا یادآوری این نکته ضروری مینماید که هر گروه، باشگاه یا تور طبیعتگردی پس از ثبت قانونی، شخصیت حقوقی پیدا میکند و مثل یک موجود انسانی، مسئولیت حقوقی بر آن مترتب میشود.
به این لحاظ هر جا بحث یک گروه یا باشگاه و هر شخصیت حقوقی دیگری در رابطه با ورزش کوهنوردی مطرح میشود ما با یک کلیت مسئول روبهرو هستیم که باید پاسخگوی اعمال خود باشد.
مسئولیت این اشخاص حقوقی در مقابل فعالیتهایشان در دو حوزه قابل بررسی است:
مسئولیت درونگروهی
الف- مسئولیت درونگروهی
این مسئولیت معطوف به رعایت اساسنامه و آییننامههای داخلی و اجرای تصمیمات مجامع عمومی یک تشکل است.
متاسفانه در اغلب موارد مشاهده میشود که نه تنها اعضای یک گروه و باشگاه در مطالعه اساسنامه و آییننامههای داخلی و توجه به تصمیمات مجامع عمومی سهلانگاری میکنند، بلکه حتی گاه اعضای هیاتمدیره نیز بدون توجه به مفاد قوانین داخلی و فقط بنا به خواستههای شخصی و نظرات فردی خود عمل میکنند و درنتیجه درصورت رسیدگی به نحوه عملکرد حقوقی آنها که برای تعیین حدود مسئولیت افراد در مقابل حوادث ایجاد شده لازم بهنظر میرسد، قادر به دفاع از خود نیستند.
اعضای هیاتمدیره، فعالیتهای اجرایی و تشکیلاتی یک تشکل را در محدوده وظایفی که اساسنامه و آییننامه داخلی و مجامع عمومی به عهده آنها گذاشته مدیریت میکنند و به رعایت صحیح اساسنامه، آییننامه و تصمیمات مجامع عمومی و نیز فعالیت اعضا نظارت دارند.
در اینجا بهطور خلاصه، به شرح این مقررات که تعیینکننده وظایف و مسئولیت اعضای یک تشکل هستند و ضمانتهای اجرایی آنها، میپردازیم:
شرح مقررات داخلی
1- اساسنامه و آییننامههای داخلی
اصولا در اساسنامهها، ارکان تشکل، نحوه عضوگیری و وظایف اعضا، نحوه انتخاب اعضای هیات مدیره و تعیین وظایف آنها، چگونگی تشکیل مجامع عمومی، تامین منابع مالی و نحوه انحلال یک گروه و تشکل تبیین میشود.
آییننامهها، جزییات اجرایی را تعیین میکنند و علاوه بر رعایت مفاد اساسنامه، رعایت این جزییات نیز جزء مسئولیتهای اعضا و هیاتمدیره است.
در اینجا میتوان به این نتیجه رسید که مطالعه دقیق اساسنامه و آییننامههای داخلی یک گروه و باشگاه توسط اعضا، تا چه حد حائز اهمیت است و عملا نقش اساسی را در تعیین مسئولیت افراد و اعضا به عهده دارد.
2- مجامع عمومی
اتخاذ تصمیمات بسیار مهم یک تشکل به عهده مجامع عمومی است که به دو شکل عادی و فوقالعاده تشکیل میشود.
مجمع عمومی فوقالعاده نسبت به امور حیاتی تشکل، از قبیل تغییر اساسنامه یا تغییر سرمایه و یا انحلال آن تصمیم میگیرد.
مجمع عمومی عادی جهت انتخاب اعضای هیات مدیره و تصویب بیلان مالی و نقد و بررسی عملکرد یک گروه و باشگاه بهطور سالانه تشکیل میشود.
3- تصمیمات هیاتمدیره
تصمیمات هیاتمدیره در امور جاری گروه جزء مقررات آن محسوب میشود اما باید توجه داشت که برای الزام افراد به اجرای این تصمیمات یک شرط لازم وجود دارد:
اینکه این تصمیمات در حوزه اختیارات هیاتمدیره باشد به عنوان مثال هیاتمدیره حق تصمیمگیری راجع به اخراج یک عضو رسمی و یا تغییر مبلغ حق عضویت اعضا را ندارد مگر اینکه این موارد بهطور صریح طبق اساسنامه، یا آییننامه و یا تصمیمات مجمع عمومی، جزء اختیارات هیاتمدیره قرار گرفته باشد.
ضمانتهای اجرایی مسئولیتهای درونگروهی
یک گروه و تشکل، نظارت خود را به نحوه اجرای مقررات داخلی و اساسنامه آن، از طریق هیاتمدیره و مجمع عمومی سالیانه اعمال میکند.
مجمع عمومی، با توجه به گزارش هیاتمدیره و نظرات اعضا، نسبت به امور و اهداف سالانه تشکل، تصمیمگیری میکند و مسئولیت اجرایی این تصمیمات به عهده هیاتمدیره و یا گاه بر عهده برخی از اعضا گذاشته میشود.
هیاتمدیره و عضو مسئول، موظف به اجرای تصمیمات مجمع عمومی و ارایه گزارش کامل نسبت به نحوه اجرای آن به مجمع عمومی بعدی است. هیات مدیره میتواند درصورت اهمیت موضوع و نیاز به اتخاذ تصمیم فوری، اعضا را برای تشکیل مجمع عمومی عادی بهطور فوقالعاده دعوت کند.
حال این سوال مطرح میشود که: اهرمهای اجرایی این گروه و تشکل درمقابل تخلفات احتمالی اعضای هیاتمدیره و اعضای مسئول چیست؟
اگر اعضا خارج از اختیارات خود تصمیمی بگیرند و خارج از چارچوب مقررات عمل کنند چگونه با ٱنها برخورد میشود؟
در پاسخ باید گفت مقررات انتظامی گروه و باشگاه که طبق اساسنامه و آییننامه تبیین شده نشان میدهد که در چه مواردی میتوان اعضای متخلف را با درجات مختلف از قبیل اخطار شفاهی، اخطار با درج در پرونده، اخراج موقت و اخراج دائمی توبیخ کرد.
در این جا باید اضافه کرد که چنانچه در اثر عملکرد یک عضو، خسارت خاصی به گروه وارد شود که قابل پیگیری در مراجع قانونی باشد هیاتمدیره گروه درصورت داشتن اختیارات لازم و یا با اخذ این اختیارات از مجمع عمومی میتواند نسبت به اخذ خسارت علیه آن عضو طرح دعوی کند.
مسئولیت عام
این مسئولیت شامل مسئولیت قانونی عضو درمقابل کل جامعه است و از آن جا ناشی میشود که وقتی فردی انجام کاری را به عهده میگیرد باید در انجام آن کار، کوتاهی و یا سهلانگاری نکند و گرنه مسئول خسارات ناشی از سهلانگاری خود خواهد بود.
هرچند حدود مسئولیت فرد خاطی و ماهیت تخلف و تقصیر او برطبق مقررات داخلی گروه و باشگاه تعریف میشود اما دامنه این مسئولیت فراتر رفته و او را در مقابل تمامی اشخاصی که به نوعی با عملکرد او مرتبط باشند مسئول و پاسخگو میگرداند.
به عنوان مثال، اگر طبق آییننامه گروه، شرط عضویت رسمی اعضا گذراندن دورههای آموزشی باشد، هیاتمدیره موظف به اجرای این قانون است، در غیر اینصورت، متخلف شناخته میشود و باید پاسخگوی عواقب ناشی از عدم رعایت مفاد آییننامه داخلی باشد. این پاسخگویی نه تنها در مقابل اعضای گروه، بلکه درمقابل کل افرادی است که ممکن است در اثر تخلف هیاتمدیره آسیب ببینند.
و یا مثلا اگر شرط شرکت اعضای آزمایشی در یک برنامه چند روزه، گذشت حداقل دو ماه از تاریخ امضای فرم عضویت و نیز شرکت آن عضو در دو سوم برنامههای مخصوص اعضای آزمایشی باشد و هیاتمدیره برخلاف این قانون عمل کند، مسئول شناخته میشود و باید پاسخگوی تخلف خود نسبت به خسارات احتمالی باشد.
این مسئولیت به موازات مسئولیتهایی است که برعهده سرپرست برنامه گذاشته میشود. بهنحوی که کارشناس منتخب در اظهارنظر خود میتواند به تاثیر تخلف هیاتمدیره در وقوع حادثه توجه کند.
با یک مثال دیگر موضوع را بررسی میکنیم. فرض کنیم یک عضو آزمایشی طبق آییننامه گروه، به دلیل عدم شرکت در یک دوم برنامههای فصلی اعلام شده، حق شرکت در یک برنامه چند روزه را نداشته باشد.
و چون هیاتمدیره از شرکت این فرد در برنامه جلوگیری نکرده، سرپرست نیز حضور او را در برنامه بلامانع فرض کرده باشد.
چنانچه این فرد بهطور ناگهانی و در یک شرایط طبیعی که سرپرست همه پیشبینیهای لازمه را انجام داده، به دلیل نداشتن استقامت کافی در اجرای برنامه طولانیمدت و در اثر ضعف شدید دچار مصدومیت شود، میتوان گفت چون در این جا تخلفی صورت گرفته قسمتی از مسئولیت بر عهده هیاتمدیره گذاشته میشود. اگر هیاتمدیره تمام قوانین را رعایت میکرد، مسئولیت این حادثه بهطور کامل برعهده شخص ورزشکار و مصدوم قرار میگرفت.
محدوده مسئولیت عام گروه و تشکل و اخذ تعهد از افراد
گاه دیده میشود که بدون این که تخلفی از طرف گروه و باشگاه انجام یافته باشد فقط صرف اجرای یک برنامه توسط اعضای آن، گروه و باشگاه را مورد مواخذه انتظامی قرار داده و یا تهدید به اقدام قانونی میکنند که باید گفت بیشتر ناشی از عدم اطلاع افراد از حدود مسئولیت گروهها و باشگاهها است.
با شرحی که در بالا رفت میتوان به این نتیجه رسید که هیچ تشکلی خارج از حدود وظایف خود مسئول حوادث ورزشی نیست.
چنانچه هر تشکلی در حدود اختیارات خود عمل کرده و پایبند به مقررات ورزشی و مقررات داخلی خود باشد به هیچ عنوان مسئول حوادث ناشی از برنامههای ورزشی نخواهد بود.
بحث خاصی که در این حوزه مطرح میشود سلب مسئولیت است که با اخذ تعهد در ابتدای عضویت و یا قبل از شروع برنامهها به عمل میآید و اغلب این سوال مطرح میشود که درصورت اخذ این تعهد آیا باز هم مسئولیتی گریبانگیر گروه و باشگاه میشود و یا این تعهد میتواند سرپرست برنامه را از مسئولیت حقوقی در مقابل حوادث بری کند.
پاسخ دادن به این سوال اندکی سخت بهنظر میرسد. چرا که:
تعیین میزان مسئولیت افراد در حادثهای که در اثر قصور و سهلانگاری آشکار یک فرد اعم از سرپرست و یا هیاتمدیره به وقوع بپیوندد حتی با اخذ تعهد کتبی قبلی از فردی که دچار سانحه شده چندان قابل قبول بهنظر نمیرسد و در اجرا نیز به چنین تعهدی توجه نمیشود.
این تعهد فقط زمانی قابلیت اجرا دارد که رابطه سببیت مستقیمی بین یک عمل و حادثه را نتوان اثبات کرد. درغیر اینصورت مثل این است که رانندهای از سرنشینان خود تعهد بگیرد که هر حادثه رانندگی بر عهده سرنشین خواهد بود و این راننده در حالت مستی رانندگی کند و بخواهد خود را از حادثه بری دارد.
اما در هر حال اخذ چنین تعهدی برای گروهها و باشگاههای ورزشی حائز اهمیت زیادی است و حداقل تاثیر آن میتواند به معنی اثبات آگاهی داوطلب و یا عضو نسبت به احتمال وقوع خطر در اجرای یک برنامه ورزشی باشد که به این وسیله او با علم و اطلاع کامل نسبت به وقوع حوادث ورزشی مسئولیت آن را شخصا میپذیرد.
نویسنده:مهزی جعفری
منبع:شماره ۴۶ فصلنامه کوه
www.BaranClimbing.com