كوله پشتي

 گردآورنده: ايمانه رسولي

منابع: 1- كتاب آموزش نوين كوهنوردي 2- كوهنوردي لذت آزادي در اوج بلندي ها

   كوله پشتي چيست؟

تمام وسايل ضروري براي يك برنامه كوهنوردي به اضافه غذا و مايعاتي كه به آنها نياز پيدا مي كنيم را بايد در وسيله اي به نام كوله پشتي حمل كنيم.

كوهنوردان معمولاً داراي حداقل كوله پشتي هستند. يكي براي برنامه هاي يك روزه و ديگري كوله بزرگ و كاملي براي حمل كليه وسايل خود و كمپ زدن در طبيعت.

توجه: در حقيقت كوله پشتي وسيله حمل وسايل زندگي موقت ما در كوه  است.

 خريد يك كوله پشتي هم بايد با شناخت كافي از آن و هم متناسب با نيازهاي ما باشد. اگر شما اعضاي يك خانواده يا يك زوج هستيد كه با هم به كوه مي رويد مي توانيد از اين موقيعت استفاده كرده و  به جاي اينكه هر فردي يك كوله پشتي يك روزه و چند روزه داشته باشد مجموعاً يك كوله پشتي يك روزه و يك كوله پشتي چند روزه تهيه نماييد و  به اين وسيله در پول و  هزينه هاي خود صرفه جويي نماييد.

همچنين مي توانيد در هر برنامه به اتفاق از يك يا هر دو كوله استفاده كنيد و  بارهاي خود را به طور مرتب در هر دوي آنها جا دهيد.

نكته: كوله ها بايد طوري درست شده باشد تا اجازه دهند كه بار در نزديكي بدن شما حمل شود و مركز ثقل بار روي باسن و پاها باشد.

ظرفيت كوله پشتي:

ظرفيت يك كوله پشتي را بر مبناي حجم آن به ليتر حساب مي كنند . اين حجم حداكثر مقداري است كه مي توان بار در كوله پشتي قرار داد و  هم اكنون كوله پشتي هايي با ظرفيت 50 ليتر تا 120 ليتر در بازار براي خريد وجود دارد.

كوله پشتي ها معمولاً به دو نوع كوله هاي سنگ نوردي و كوهنوردي تقسيم مي شوند.

كوله هاي سنگ نوردي‌:

اين كوله ها بدون جيب بيروني هستند تا براي گذر از درون تنوره ها و لاي سنگها به جايي گير نكنند.

كوله هاي كوهنوردي:

اين نوع كوله ها به دو دسته تقسيم مي شوند:

1- كوله يك روزه

2- كوله چند روزه

كوله هاي كوچك يك روزه حدود 30 تا 40 ليتر گنجايش جا دادن و حمل وسايل كورد نياز براي يك برنامه يك روزه و سبك را دارند. در حقيقت براي يك برنامه تابستاني و يك روزه مي توان وسايل مورد نياز براي دو نفر را در اين نوع كوله پشتي حمل كرد و براي يك برنامه زمستانه يك روزه  به دليل حجم  بيشتر وسايل و تجهيزات بايد يك كوله پشتي شخصي تدارك ديد.

كوله هاي چند روزه معمولاً در حدود 50 تا 80 ليتر قابليت حمل 13 تا 15 كيلو بار براي برنامه هاي چند روزه و طولاني مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين كوله ها محلي جهت حمل كيسه خواب در نظر گرفته شده است اين محل در بعضي از كوله ها يك قسمت مجزا با زيپ جداگانه در پايين كوله پشتي مي باشد و در بعضي ديگر قسمت جداگانه اي وجود ندارد و كيسه خواب در كوله پشتي جا مي گيرد.

انواع كوله پشتي كوهنوردي از لحاظ شكل ظاهري:

1- كوله پشتي هاي زين دار بصورت خارجي

2- كوله پشتي هاي زين دار بصورت داخلي

كوله پشتي هاي زين دار بصورت خارجي:

كوله پشتي هاي زين دار روزگاري تنها كوله هاي رايج و مورد استفاده كوهنوردان بوده كه امروزه استفاده از آنها بسيار محدود شده است. در اين كوله ها محتويات قسمت بار به صورت آويزان به قابي فلزي كه شبه نردبان است وصل مي شود كه خود اين قالب توسط بندها و تسمه هاي نايلوني از قسمت كمر فرد حمل كننده جدا شده است.

مزاياي كوله هاي زين دار به صورت خارجي:

اين تيپ كوله ها داراي مزاياي در رابطه با بار سنگين هستند و به علاوه حمل كننده آن را خنك نگه مي دارند.

بعضي از كوهنوردان از اين كوله ها براي مسيرهاي طولاني و يا حمل مقدار بار كم جهت كوله صعود استفاده مي كنند

معايب كوله هاي زين دار به صورت خارجي:

اين كوله ها محدود به استفاده در مسيرهاي صاف و آزاد هستند و بر روي مسيرهاي ناصاف ناگهان تغيير حالت مي دهند و در نقاط پر درخت و بوته دار يا نقاط  تنگ و باريك امكان گير كردن آنها وجود دارد. همچنين با چنين كوله هايي امكان سر خوردن و ترمز كردن روي برف نيز مشكل است.

كوله پشتي هاي زين دار به صورت داخلي:

يك زين داخلي كمك مي كند تا كوله پشتي فرم بگيرد و پشت شما را به نئعي بغل كند و در هنگام كوهنوردي يا اسكي كردن به حفظ تعادل شما كمك كند. زماني كه چنين كوله اي را به دوش مي اندازيد بدن شما وزن زيادي را تحمل نمي كند و از اين رو نكته مثبت ديگري در حفظ تعادل است.

مزاياي كوله پشتي هاي زين دار به صورت داخلي:

حجم اغلب كوله پشتي هاي زين دار داخلي را مي توان از طريق كشيدن بندها و فشرده كردن آنها تنظيم كرد اين يك امتياز مثبت هنگام صعود است.

اين نوع كوله پشتي ها را مي توان در صعودهاي طولاني به كاربرد و محتويات آن از جمله چادر و كيسه خواب را در كمپ گذاشت و آن را تبديل به كوله پشتي صعود به قله كرد.

ضخامت باريك و جالب كوله هاي زين دار داخلي آنها را مناسب عبور در مناطق درخت دار و جنگلي و روي مسيرهاي سنگ نوردي و حمل كردن آنها را با كمترين دشئاري و مانع همراه كرده است .

معايب كوله پشتي هاي زين دار ه صورت داخلي:

خصلت بغل كردن پشت شما توسط اين نوع كوله پشتي ها مي تواند ما را در روزهاي گرم ناراحت كننده سازد. 

خريد كوله:

خريد اين وسليه هم مانند بعضي وسايل ديگر بر مبناي اهداف كوهنوردي شما تعيين مي شود.

مهمترين مسئله در خريد كئله پشتي تناسب آن با هر قد كوتاه قد يا بلند قد به نسبت قد خود كوله مورد نظر را خريداري كنند. علاوه بر اين توليدكنندگان بين المللي كوله پشتي براي خانم ها كوله هاي متناسب با قد آنها طراحي و توليد كرده اند كه متأسفانه در كشور ما در حال حاضر فرق بين كوله پشتي زنانه و مردانه وجود ندارد.

همچنين كوله پشتي بايد قابليت تطابق با اندازه كمر را داشته باشد. در بعضي از كوله پشتي ها قابليت تنظيم كردن براي اندازه هاي مختلف را دارند ولي بعضي از آنها هم فاقد اين امكان هستند.

در حقيقت در خريد اين وسليه مهم كوهنوردي صرفاً نبايد به تبليغات و نوشته هاي  مجله هاي كوهنوردي كفايت كنيد. بلكه با امتحان كوله اي مختلف نوعي را كه مناسب شما است را خريداري كنيد. براي اين كار مي توانيد يك سري وسايل شخصي خود را به مغازه ببريد و در كوله پشتي جاي دهيد و آن را بر روي بدن خود امتحان كنيد. در واقع بدون بار حقيقي درون كوله پشتي نمي توانيد تشخيص دهيد كه كوله چگونه روي بدن شما فيت شده است و يا تنظيمات آن مناسب كار شما است يا نه.

در اينجا بايد دقت داشته باشيد كه در مورد خريد كوله يك روزه تمام مواردي را كه براي خريد يك كوله پشتي چند روزه رعايت مي كنيد درباره خريد كوله يك روزه نيز بايد به كار ببريد. يعني به عنوان يك كوهنورد بايد بتوانيد وسايل سنگيني مثل طناب، كارابين، كلاه ايمني، تبر يخ  و كرامپون را در كوله يا روي كوله خود جاي دهيد.

از اين رو براي خود كوله پشتي را انتخاب كنيد كه داراي قاب داخلي محكم و بند كمر به پهناي حداقل 5 سانتي متر در جلو و ده سانتيمتر در قسمت باسن باشد.

حتما بايد از خريد كوله پشتي هاي يك روزه اي كه فاقد وسايلي براي نگهداري كلنگ يا تبر يخ، كرامپون و يا بندها و تسمه هاي فشرده كردن حجم كوله پشتي هستند خودداري كنيد.

ضمناً خيلي از نكاتي كه در مورد خريد كوله پشتي هاي چند روزه بايد به آنها توجه مي كرديد در خريد كوله هاي چند روزه هم صدق مي كند.

مشخصات يك كوله پشتي مناسب براي خريد:

توجه كنيد كه شكل كوله پشتي مورد نظر داراي بند و بست مخصوص جهت بستن و حمل زيرانداز و كلنگ را داشته باشد چرا كه در غير اين صورت حمل اين دو وسيله در جايي ديگر با اشكال و دردسر همراه خواهد بود.

بندهاي روي شانه بايد به اندازه كافي پهن و داراي لايه ابر باشند اين مسئله جهت حمل بار بسيار مهم است.

قبل از اينكه بخواهيد كوله پشتي را روي دوش خود بيندازيد بايد تمام بند و بستهاي آن را شل كنيد و سپس طبق آن چيزي كه فروشنده توصيه مي كند، بند و بستها را سفت و محكم كنيد و سپس خودتان را در آيينه نگاه كنيد يا اينكه از كسي بخواهيد كه توجه كند آيا زين در انحناي كمر جا گرفته است يا نه ؟

با خم كردن ميله هاي زين كوله نيز مي توانيد كنتري كنيد كه كوله متناسب كمر شما مي شود يا خير زيرا  برخي از آنها از مواد تركيبي ساخته شده اند كه قابليت خم شدن و شكل گيري مجدد را ندارند.

نقطه اتصال بندهاي شانه با كوله پشتي بايد 5 تا 5/7 سانتي متر پايين تر از دو شانه باشد و يا داراي فضاي كوچك يا هيچ فاصله اي با كمر نباشند.

وقتي كوله پشتي مطابق اندازه و ميل شما تنظيم شد موقيعت سر خود را امتحان كنيد كه آيا مي توانيد بدون برخورد سر به كوله پشتي به بالا نگاه كنيد.

مي توانيد كنترل كنيد كه آيا در نقاطي كه كوله با بدن شما تماس دارد. لايي نرم به اندازه كافي وجود دارد.

جنس كوله پشتي:

با وجود آن كه كوله پشتي ها از جنس پارچه ضد آب درست شده اند ولي شما مي توانيد با خريد يك مقدار پارچه ضد آب يك روپوش مناسب جهت كوله پشتي خود درست كنيد. اين روپوش محافظ خوبي جهت كوله پشتي در موقع باران و نيز محافظ كوله پشتي از آفتاب شديد است كه در دراز مدت رنگ كوله پشتي را از بين مي برد.

نكاتي در مورد جيب هاي پهلوي كوله پشتي:

جيب هاي پهلويي كوله پشتي محل مناسبي براي جاي دادن وسايل ضروري كه در طول روز به آنها احتياج داريم هستند. همچنين دو عدد جيب اضافي هم بر روي كوله پشتي وجود دارند كه بيشتر زماني مورد استفاده هستند كه كوله پشتي پر نباشد.

چرا كه در صورت پر بودن فشار اجناس داخل جايي براي جيب هاي روي در باقي نمي گذارند. معمولاً اين جيب ها بهترين محل حمل بادگير هستند.

كوله كمري:

قبلاً گفته شد كه جيب هاي بغلي كوله پشتي محلي براي حمل وسايلي كه ما را در طول راه از آنها استفاده
مي كرديم بودند. در نتيجه براي هر بار استفاده يا بيرون آوردن چيزي بايد كوله را از دوش خود به زمين گزاريم و وسليه مورد نيازمان را بر داريم و يا اينكه از همراه خود تقاضا مي كرديم كه وسليه را از جيب كوله پشتي خارج كند. كه اين كار با درست شدن كوله هاي كمري براي كوهنوردان به صورت راحت تري در آمده است. كوله كمري در قسمت جلوي بدن واقع و به وسيله يك بند و بست در پشت كمر بسته مي شود كه از آن مي توان براي وسايل دم دست متل تنقلات، ميوه، دستكش، قطب نما، چراغ قوه، كاغذ، قلم و يا كيف پول استفاده نمود بدون اينكه احتياجي به پايين آوردن كوله اصلي باشد.

نكات قابل توجه:

بند و بست هاي كوله پشتي ها از پلاستيك ساخته شده اند كه در سرماي زياد يا بر اثر استفاده زياد مي شكنند . اگر اين عمل در كوه اتفاق بيفتد كه معمولاً هم همين طور است كوه پيمايي ما دچار مشكل مي شود. بنابراين از همان محلي كه كوله پشتي خود را خريداري مي كنيد چند عدد چفت و بست اضافي هم تهيه كنيد و آنها را در جاي مناسب در كوله پشتي قرار دهيد.

اكثر كوله ها داراي يك بند كمري هستند كه بر روي شكم  چفت و بست مي شوند و يك بند ديگر بر روي سينه بسته مي شود. اين بندها هنگام برنامه و به خصوص در پايين آمدن نقش بسيار مهمي در ثابت نگه داشتن كوله پشتي و جلوگيري از ضربه زدن و تكان خوردن آن بر روي شانه دارند. اگر كوله پشتي فاقد اين بندها باشد تكرار تكان خوردن آن بر روي شانه باعث ايجاد تاول خواهد شد.

كوله چيني:

چيدن وسايل در كوله پشتي روش و شيوه خاصي دارد كه عدم رعايت آن موجب بد بار شدن كوله، فشار زياد به بدن، جلوگيري از تحرك و راه رفتن صحيح و نيز گرفتن وقت زيادي جهت خارج كردن وسليه مورد نياز از كوله است. اگر وسايل بد جوري در كوله گذاشته شوند ممكن است كه صدماتي به وسايل و خود كوله پشتي وارد نماييد.

نكات مهم در مورد كوله چيني:

ابتدا بايد زمان برنامه از نظر يك روزه يا چند روزه بودن مشخص باشد كه براي اين كار كوله مناسب با برنامه را آماده كرد.

وسايل مورد نياز براي برنامه را بايد به صورت ليستي كامل آماده كرده و روي يك ميز يا زمين قرار دهيد.

سعي كنيد خوراكي ها و ساير وسايل كوچك يا ضروري خود را درون شيشه قرار ندهيد به دليل اينكه ممكن است در طول برنامه شكسته شود و مشكل براي شما ايجاد كند سپس سعي كنيد ظروف پلاستيكي و محكم براي خوراكي ها و ساير ضروريات خود استفاده كنيد.

اگر بطري محتوي آب، نوشابه و يا مواد نفتي و الكلي براي سوخت بايد حمل كنيد حتما درب آنها را كنترل كنيد كه نشت ننمايند. به خصوص مواد سوختي از جمله نفت كه در صورت نشت كردن بوي آنها تا مدتها در كوله و وسايل شما باقي مي ماند و شما را آزار مي دهد.

اگر به يك برنامه زمستاني يا بهاره مي رويد كه احتمال خيس شدن وسايل وجود دارد سعي كنيد كه كيسه هاي پلاستيكي براي آنها تهيه نماييد توجه داشته باشيد كه كت و شلوار يا كيسه خواب پر در صورت خيس شدن سه روز طول مي كشد تا خشك شود. سپس مي توانيد با تهيه يك پارچه ضد آب كه كمي از سطح كوله پشتي بزرگتر باشد و دوختن دور آن و انداختن يك كش به دور آن يك روكش كوله پشتي براي مواقع بارندگي درست كنيد.

براي برنامه هاي چند روزه كه تعداد وعده هاي غذاي بيشتري را بايد حمل كنيد مي توانيد آنها را يك به يك بسته بندي كنيد و روي آنها بنويسيد كه مربوط به كدام روز است تا در هنگام استفاده مجبور نشويد كه همه مواد غذايي خود را به هم بريزيد. از آنجايي كه در هر برنامه احتمال تأخير و دير كردن وجود دارد هميشه سعي كنيد كه مقداري غذاي اضافي همراه خود داشته باشيد.

طرز چيدن وسايل در كوله:

پس از تهيه، بسته بندي و كنترل همه وسايل مورد نياز ابتدا كيسه خواب را در ته كوله قرار مي دهيد. سپس اجناس سنگين مانند قوطي هاي كنسرو، نان، ميوه، چراغ خوراك پزي، نفت و وسايل فني را روي روي جاي دهيد.

حتماً دقت كنيد كه وسايل را در كنار هم به طور كاملاً دقيق و مرتب بچينيد تا فضاي خالي بين آنها وجود نداشته باشد و در هنگام در آوردن نيز كار شما راحت تر باشد.

بعد از آن لباس هاي گرم و اضافي خود را روي اين وسايل بچينيد، به خصوص يك لباس گرم مثل بلوز يا كت پر و يا جليقه پولار را روي همه وسايل خود قرار دهيد. تا در هنگام استراحت بتوانيد سريع آنها را خارج كرده و بپوشيد.

نكات مهم:

وسايل ضروري كه در طول برنامه از آنها بيشتر استفاده خواهيد كرد مثل ظرف آب، تنقلات، عينك، بادگير، كلاه، دستكش، چاقو، ليوان، طناب انفرادي، كارابين، چراغ قوه، كيف كمكهاي اوليه را در جبيب هاي طرفين و درب كوله پشتي جا دهيد.

- هنگام چيدن وسايل حتماً سعي كنيد كه نقطه ثقل وزن كوله درست در وسط باشد تا كوله روي شانه و كتف، كج واقع نشود.

- در بيرون كوله پشتي و در جاي مخصوص كه براي اين كار در نظر گرفته شده كلنگ كوهنوردي را جاي دهيد و زيرانداز را لوله كرده از درون بندهاي مخصوص آن عبور دهيد و كاملاً سفت كنيد. اگر زيرانداز شل باشد احتمال برده شدن آن به وسيله باد و يا افتادن در بين مسير وجود دارد.

- از آنجايي كه در وسايل نقليه عمومي، كوله پشتي خيلي سريع كثيف مي شود مي توانيد هميشه يك كيسه يا گوني مخصوص به اندازه كوله پشتي داشته باشيد تا كوله پشتي را درون آن جاي دهيد.

- هميشه بعد از تمام شدن هر برنامه بلافاصله كوله پشتي را خالي و وسايل را در جاي خود قراردهيد. جهت نظافت كردن كوله پشتي از آب ولرم استفاده كيند. استفاده از پودر لباسشويي يا مايع ظرف شويي باعث از بين رفتن خاصيت ضد آب پارچه كوله پشتي مي شود.

- وسايل سنگين خود را در منطقه نزديك به كمر خود جاي دهيد و مركز ثقل آنها را پايين بياوريد تا در حفظ تعادل به شما كمك كند.